تحصیل داروسازی در فرانسه: راهنمای جامع - اکسپرس بلاگ

برای دریافت مشاوره و خدمات تخصصی گردشگری و سفر به سراسر دنیا با مجری مستقیم تورهای مسافرتی و گردشگری همراه باشید.

ساختار و مراحل تحصیل داروسازی

تحصیل برای کسب مدرک دولتی دکترای داروسازی (Diplôme d'État de Docteur en Pharmacie) در فرانسه یک دوره طولانی و جامع است که بسته به مسیر انتخابی، بین 6 تا 9 سال به طول می‌انجامد. این دوره به سه چرخه اصلی تقسیم می‌شود:

چرخه اول: سال ورودی رقابتی و علوم پایه (3 سال)

این دوره معادل مقطع کارشناسی است و با یک سال اول بسیار رقابتی برای ورود به رشته‌های علوم پزشکی (MMOPK: پزشکی، مامایی، دندانپزشکی، داروسازی) آغاز می‌شود.

• سال اول: انتخاب بین PASS و L.ASپس از اصلاحات سال 2020، سیستم قدیمی PACES با دو مسیر جدید جایگزین شد. ورود به سال دوم داروسازی از طریق یکی از این دو مسیر امکان‌پذیر است:

  1. PASS (Parcours d'Accès Spécifique Santé): این مسیر برای دانشجویانی طراحی شده که هدف اصلی آن‌ها ورود به علوم پزشکی است.

     • ساختار: دروس اصلی (Major) مرتبط با علوم سلامت (زیست‌شناسی، شیمی، فیزیک) و یک رشته فرعی (Minor) در زمینه‌ای دیگر (مانند حقوق، اقتصاد) است. حجم واحدهای سلامت بسیار بالاست.
     • رقابت و شانس قبولی: رقابت در این مسیر بسیار شدید است و تنها 10 تا 30 درصد دانشجویان موفق به ورود به سال دوم می‌شوند. در پایان سال، دانشجویان بر اساس نمرات و در صورت نیاز مصاحبه‌های شفاهی رتبه‌بندی می‌شوند.
     • در صورت عدم قبولی: دانشجو نمی‌تواند سال PASS را تکرار کند. اما اگر واحدهای سال را با موفقیت بگذراند، می‌تواند به سال دوم رشته فرعی (Minor) خود منتقل شود و از آنجا مجدداً برای ورود به علوم پزشکی تلاش کند.

  2. L.AS (Licence avec option Accès Santé): این مسیر انعطاف‌پذیری بیشتری دارد و یک گزینه امن‌تر محسوب می‌شود.

     • ساختار: دانشجو در یک رشته اصلی مقطع لیسانس (Major) مانند زیست‌شناسی یا شیمی ثبت‌نام کرده و واحدهای مرتبط با سلامت را به عنوان گزینه فرعی (Minor/Option) می‌گذراند. تمرکز اصلی بر روی رشته لیسانس است.
     • در صورت عدم قبولی: مزیت بزرگ L.AS این است که دانشجو می‌تواند به تحصیل در رشته اصلی خود ادامه دهد و در پایان سال دوم یا سوم لیسانس، شانس مجدد برای شرکت در آزمون ورودی رشته‌های پزشکی را خواهد داشت (هر دانشجو مجموعاً دو شانس دارد).

• سال دوم و سوم: پس از قبولی در آزمون رقابتی سال اول، این سال‌ها به مطالعه دروس پایه داروسازی مانند شیمی، زیست‌شناسی، فیزیولوژی و مقدمات داروشناسی اختصاص دارد. در پایان سال سوم، دانشجویان مدرک DFGSP (Diplôme de Formation Générale en Sciences Pharmaceutiques) را دریافت می‌کنند که معادل لیسانس است.

چرخه دوم: علوم پیشرفته دارویی (2 سال)

این دوره که معادل مقطع کارشناسی ارشد است، شامل سال‌های چهارم و پنجم تحصیل می‌شود.

• سال چهارم و پنجم: دانشجویان به صورت عمیق‌تر به مطالعه علوم دارویی و بالینی مانند فارماکولوژی، سم‌شناسی و میکروبیولوژی می‌پردازند. این دوره شامل کارآموزی‌های عملی در داروخانه یا بیمارستان نیز می‌شود. در پایان سال پنجم، مدرک DFASP (Diplôme de Formation Approfondie en Sciences Pharmaceutiques) که معادل فوق لیسانس است، به دانشجویان اعطا می‌گردد.

چرخه سوم: تخصص و پایان‌نامه (1 تا 4 سال)

پس از پایان سال پنجم، دانشجویان بر اساس علاقه و اهداف شغلی خود وارد یکی از دو مسیر اصلی می‌شوند :

• مسیر کوتاه (Cycle Court - 6 ساله):این مسیر یک‌ساله (سال ششم) به دریافت مدرک دکترای داروسازی منجر می‌شود و شامل دو گرایش اصلی است :

  1. داروسازی شهری (Officine): پس از گذراندن کارآموزی 6 ماهه در داروخانه و دفاع از پایان‌نامه، فارغ‌التحصیلان در داروخانه‌های شهری مشغول به کار می‌شوند.
  2. داروسازی صنعتی (Industrie): این گرایش با کارآموزی در شرکت‌های داروسازی و دفاع از پایان‌نامه همراه است. فارغ‌التحصیلان می‌توانند در بخش‌های تحقیق و توسعه، تولید و بازاریابی فعالیت کنند.

• مسیر بلند (Cycle Long / Internat - 9 ساله) و آزمون ملی انترنی:این مسیر بسیار رقابتی برای تخصص‌های بالینی و بیمارستانی طراحی شده و 9 سال طول می‌کشد.

  • شرایط ورود: قبولی در آزمون ملی انترنی داروسازی (Concours de l'Internat en Pharmacie) که معمولاً پس از تایید سال چهارم یا در پایان سال پنجم برگزار می‌شود.
  • ساختار آزمون: این آزمون ملی توسط مرکز ملی مدیریت (CNG) برگزار شده و شامل سه بخش است: سوالات چندگزینه‌ای (QCM)، تحلیل پرونده‌های درمانی و بیولوژیکی (Dossiers thérapeutiques et biologiques) و تمرین‌های کاربردی (Exercices d'application).
  • رقابت و تاثیر رتبه: آزمون بسیار رقابتی است و نرخ قبولی در سال‌های اخیر بین 64٪ تا 89٪ متغیر بوده است. رتبه کسب‌شده در این آزمون نقشی حیاتی و تعیین‌کننده دارد، زیرا دانشجویان بر اساس رتبه خود، تخصص و شهر محل رزیدنتی (CHU) را انتخاب می‌کنند. رتبه‌های برتر امکان انتخاب تخصص‌های پرطرفدارتر مانند بیولوژی پزشکی را در دانشگاه‌های معتبر فراهم می‌کنند.
  • تخصص‌ها (DES): پس از اصلاحات اخیر (R3C)، دو تخصص اصلی باقی مانده است :
    1. بیولوژی پزشکی (Biologie Médicale): این تخصص مشترک با پزشکان است و فارغ‌التحصیلان به عنوان داروساز-بیولوژیست در آزمایشگاه‌های تشخیص طبی فعالیت می‌کنند.
    2. داروسازی بیمارستانی (Pharmacie Hospitalière): متخصصان در بیمارستان‌ها مسئولیت مدیریت دارو و داروسازی بالینی را بر عهده دارند.برای حفظ جنبه پژوهشی، یک دوره تکمیلی عرضی (FST) با عنوان "نوآوری و تحقیق در علوم بیولوژیکی و دارویی" نیز ایجاد شده است.
  • ساختار دوره: پذیرفته‌شدگان وارد یک دوره رزیدنتی 4 ساله (Internat) می‌شوند که در طی آن حقوق دریافت می‌کنند. در پایان، علاوه بر دکترای داروسازی، مدرک تخصصی (DES) نیز دریافت می‌کنند.

فرآیندهای پذیرش برای دانشجویان بین‌المللی

1. رویه DAP برای ورود به سال اول (PASS/L.AS)

برای دانشجویان بین‌المللی (غیراروپایی) با دیپلم غیرفرانسوی که قصد ورود به سال اول دانشگاه را دارند، فرآیند درخواست پذیرش از طریق رویه‌ای به نام DAP (Demande d'Admission Préalable) و منحصراً از طریق پلتفرم "Etudes en France" (تحصیل در فرانسه) انجام می‌گیرد.

• پیش‌نیازهای اساسی:
  • مدرک تحصیلی: داشتن دیپلم 12 ساله دبیرستان که معادل مدرک "باکالوریا" (Baccalauréat) فرانسه شناخته شود. داشتن معدل بالای 16 از 20 و نمرات عالی در دروس علوم پایه (زیست‌شناسی، شیمی، فیزیک و ریاضی) شانس پذیرش را به شدت افزایش می‌دهد.
  • مهارت زبان فرانسوی: ارائه مدرک زبان DELF B2 یا TCF با نمره معادل الزامی است. با توجه به رقابت شدید، داشتن سطح C1 به شدت توصیه می‌شود.
• مراحل درخواست:
  1. ایجاد پرونده در "Etudes en France": ایجاد حساب کاربری و بارگذاری مدارک ترجمه‌شده (پاسپورت، دیپلم و ریزنمرات، مدرک زبان، رزومه و انگیزه‌نامه).
  2. انتخاب دانشگاه: انتخاب حداکثر 3 رشته/دانشگاه برای دوره‌های PASS یا L.AS.
  3. پرداخت هزینه و مصاحبه: پرداخت هزینه بررسی پرونده و شرکت در مصاحبه به زبان فرانسه با دفتر کامپوس فرانس.
  4. دریافت پذیرش و اقدام برای ویزا: پس از دریافت پذیرش از دانشگاه، باید برای ویزای تحصیلی بلندمدت (VLS-TS) اقدام کنید. ارائه گواهی تمکن مالی (حداقل 615 یورو در ماه برای یک سال) برای ویزا الزامی است.

2. رویه میانبر (Passerelle): ورود مستقیم به سال دوم یا سوم

این رویه به دارندگان برخی مدارک تحصیلی عالی اجازه می‌دهد تا بدون گذراندن سال اول رقابتی، مستقیماً وارد سال دوم یا سوم داروسازی شوند. این مسیر بسیار رقابتی است و ظرفیت پذیرش آن محدود (بین 5 تا 8 درصد کل ظرفیت) است.

• الف) برای دارندگان مدارک عالی غیرپزشکی:

  • شرایط: این مسیر برای دارندگان مدرک کارشناسی ارشد (Master)، دکترا (PhD)، مدرک مهندسی معتبر، یا برخی مدارک لیسانس خاص (شیمی، علوم زیستی) است.
  • فرآیند: متقاضی باید پرونده خود (شامل رزومه، انگیزه‌نامه و مدارک تحصیلی) را تا تاریخ مشخصی (معمولاً 15 مارس) مستقیماً به دانشگاه مورد نظر ارسال کند. گزینش شامل بررسی پرونده و یک مصاحبه شفاهی است. هر فرد در سال فقط برای یک رشته و یک دانشگاه می‌تواند اقدام کند و در کل حداکثر دو بار شانس دارد.

• ب) برای دارندگان مدارک علوم پزشکی از خارج از اتحادیه اروپا:

  • شرایط: این رویه مختص افرادی است که مدرک دکترای داروسازی (یا پزشکی و...) را از یک کشور غیراروپایی دریافت کرده‌اند یا در حال تحصیل در این رشته‌ها هستند.
  • فرآیند: درخواست از طریق دانشگاه یا Etudes en France انجام نمی‌شود. متقاضی باید پرونده خود را به "سرویس همکاری و اقدام فرهنگی" (SCAC) سفارت فرانسه در کشوری که مدرک در آن صادر شده، تحویل دهد. در صورت پذیرش، دانشجو می‌تواند وارد سال دوم یا سوم شود و از معافیت شهریه نیز برخوردار گردد.

نمونه موردی: دانشکده داروسازی دانشگاه پاریس سیته (Université Paris Cité)

این دانشکده که از ادغام دانشگاه‌های پاریس دکارت و پاریس دیدرو تشکیل شده، یکی از معتبرترین مراکز آموزش و پژوهش داروسازی در فرانسه است.

• نقاط قوت پژوهشی: قدرت اصلی این دانشکده در ارتباط تنگاتنگ با مراکز تحقیقاتی برجسته مانند INSERM و CNRS و بیمارستان‌های بزرگ پاریس (APHP) نهفته است که تحقیقات ترجمانی (انتقال یافته‌های آزمایشگاهی به بالین) را تسهیل می‌کند. واحدهای تحقیقاتی کلیدی عبارتند از:

  • CiTCoM: طراحی و کشف مولکول‌های جدید دارویی.
  • UTCBS: توسعه سیستم‌های نوین دارورسانی و ابزارهای تشخیصی علیه سرطان و بیماری‌های ژنتیکی.
  • OPTeN: تحقیقات ترجمانی برای شخصی‌سازی درمان بیماری‌های سیستم عصبی مرکزی.

• ویژگی‌های برنامه درسی: علاوه بر دوره استاندارد داروسازی، این دانشکده برنامه‌های تخصصی مانند کارشناسی ارشد در علوم دارو و بیوتکنولوژی دارویی (برخی به زبان انگلیسی) و یک برنامه دو رشته‌ای به نام "Pharmascience" برای آماده‌سازی دانشجویان برای مشاغل پژوهشی ارائه می‌دهد.

کسب مجوز کار و ثبت‌نام در انجمن ملی داروسازان (ONP)

برای فعالیت حرفه‌ای به عنوان داروساز در فرانسه، سه شرط اصلی باید همزمان احراز شود: 1. داشتن مدرک معتبر، 2. شرط ملیت، و 3. ثبت‌نام در انجمن داروسازان (ONP). فرآیند برای فارغ‌التحصیلان غیراروپایی به محل اخذ مدرک بستگی دارد:

الف) فارغ‌التحصیل از دانشگاه‌های فرانسه (با ملیت غیراروپایی)

بر اساس قانون بهداشت عمومی فرانسه، یک استثناء بسیار مهم وجود دارد: شرط ملیت برای دارندگان دیپلم دولتی دکترای داروسازی فرانسه (diplôme français d'État de docteur en pharmacie) لغو می‌شود.بنابراین، یک دانشجوی ایرانی که کل دوره را در فرانسه با موفقیت به پایان رسانده، می‌تواند بدون توجه به ملیت خود در انجمن ملی داروسازان (ONP) ثبت‌نام کند. البته برای کار کردن، همچنان به اخذ مجوز اقامت و کار معتبر نیاز خواهد داشت.

ب) فارغ‌التحصیل از دانشگاه‌های غیراروپایی (مانند ایران)

این افراد باید رویه پیچیده مجوز کار (Procédure d'Autorisation d'Exercice - PAE) را طی کنند که توسط مرکز ملی مدیریت (CNG) اداره می‌شود.

1. مرحله اول: آزمون تایید دانش (EVC): متقاضی باید در یک آزمون سراسری بسیار رقابتی به نام Épreuve de Validation des Connaissances شرکت کرده و قبول شود. این آزمون دانش نظری و عملی را ارزیابی می‌کند.
2. مرحله دوم: دوره تحکیم مهارت‌ها: پس از قبولی در آزمون EVC، متقاضی باید یک دوره کارآموزی تحت نظارت به مدت دو تا سه سال را در مراکز درمانی معتبر فرانسه بگذراند.
3. مرحله سوم: کسب مجوز فردی: پس از اتمام موفقیت‌آمیز دوره، کمیسیون تخصصی پرونده را بررسی کرده و وزیر بهداشت یک "مجوز کار انفرادی" (Autorisation d'Exercice) صادر می‌کند.
4. مرحله چهارم: ثبت‌نام در ONP: تنها پس از دریافت این مجوز فردی می‌توان برای ثبت‌نام نهایی در انجمن ملی داروسازان اقدام کرد.

هزینه‌ها، بورسیه‌ها و آینده شغلی

• شهریه: برای دانشجویان غیراروپایی، شهریه سالانه حدود 2,770 یورو برای مقطع لیسانس (شامل PASS/L.AS) و 3,770 یورو برای مقطع فوق لیسانس است. با این حال، فرصت‌های متعدد برای معافیت (exonération) و پرداخت شهریه مشابه دانشجویان اروپایی (170 و 243 یورو) از طریق دانشگاه، سفارت یا بورسیه‌هایی مانند ایفل وجود دارد.
• بورسیه‌ها: بورسیه عالی ایفل برای مقاطع ارشد و دکترا کمک‌هزینه ماهانه (1,181 تا 1,700 یورو) و معافیت از شهریه را فراهم می‌کند. همچنین کمک‌هزینه مسکن (CAF) به تمام دانشجویان تعلق می‌گیرد.
• آینده شغلی و درآمد: درآمد داروسازان در فرانسه بسته به تخصص متغیر است. درآمد متوسط سالانه برای داروساز عمومی حدود 63,200 یورو است، در حالی که متخصصان بیمارستانی، بیولوژیست‌های پزشکی و داروسازان صنعتی باتجربه می‌توانند درآمدی بیش از 100,000 یورو در سال داشته باشند.

خلاصه

تحصیل داروسازی در فرانسه مسیری ساختاریافته اما بسیار رقابتی است که به مدرک معتبر جهانی منجر می‌شود. ورود به این رشته از طریق سال اول رقابتی PASS/L.AS (با شانس قبولی 10-30٪) یا رویه میانبر (Passerelle) برای دارندگان مدارک عالی امکان‌پذیر است. برای ورود به سال اول، دانشجویان بین‌المللی باید از طریق رویه DAP در پلتفرم Etudes en France اقدام کنند و داشتن معدل بالا (بیش از 16/20)، نمرات عالی در دروس علوم و تسلط به زبان فرانسه (حداقل B2) حیاتی است. پس از 5 سال تحصیل، دانشجویان می‌توانند مسیر کوتاه 6 ساله (داروخانه شهری/صنعت) را انتخاب کنند یا با قبولی در آزمون دشوار Internat، وارد مسیر بلند 9 ساله برای تخصص‌های پردرآمد بیمارستانی و بیولوژی پزشکی شوند. رتبه در این آزمون، تعیین‌کننده تخصص و محل تحصیل است. نکته کلیدی برای فارغ‌التحصیلان غیراروپایی این است که اگر مدرک دکترای داروسازی خود را از فرانسه بگیرند، از شرط ملیت برای کار معاف شده و می‌توانند در انجمن داروسازان ثبت‌نام کنند. اما دارندگان مدرک از خارج از فرانسه باید فرآیند طولانی PAE شامل آزمون EVC و یک دوره کارآموزی 2-3 ساله را طی کنند. با وجود شهریه‌های افزایش‌یافته برای غیراروپایی‌ها، امکان معافیت و استفاده از بورسیه‌هایی مانند ایفل و کمک‌هزینه مسکن (CAF) وجود دارد.